Geïncludeerde reviews
Tuominen (2018)
In deze review van reviews van lage kwaliteit (zie bijlage 7) is effectiviteit van verpleegkundige interventies onderzocht bij patiënten met kanker. Er werd tot aan lente 2017 gezocht en er werden negen systematic reviews van matige (k=3) hoge kwaliteit (k=3) (volgens de AMSTAR) gevonden met in totaal 112 originele onderzoeken.  De reviews bekeken het effect van educatieve, psychosociale en psychologische verpleegkundige interventies en verpleegkundig interventies die coping ondersteunen en bevorderen. Ook waren er resultaten gevonden over activiteit bevorderende interventies om kanker gerelateerde vermoeidheid te voorkomen. De resultaten en de beoordeelde risk of bias per review werd opgenomen in respectievelijk Table 2 en 4 van het artikel. Table 5 geeft een overzicht van alle studies bij elkaar, waarbij het effect op een bepaalde uitkomstmaat (bijvoorbeeld angst) met betrekking tot een specifieke interventie (bijvoorbeeld een educatieve interventie) wordt aangegeven. Er zijn bijvoorbeeld twee reviews van matige kwaliteit die geen verschil vinden van een educatieve interventie op angst, maar er is één review van hoge kwaliteit die een positief effect vindt.

Reviews die niet in Tuominen2018 waren opgenomen
Zweers (2016)
In deze review van lage kwaliteit (zie bijlage 7) werd het effect van door verpleegkundigen geleide interventies om angst te reduceren bekeken bij kankerpatiënten in een vergevorderd stadium. Zeven studies werden geïncludeerd, onderverdeeld in: patiëntenvoorlichting, telemonitoringprogramma’s, psychotherapeutische interventies, complementaire zorginterventies of een combinatie daarvan van deze. In Table 2 van het artikel staan de resultaten beschreven. Alleen bij twee onderzoeken werd een significant positief effect gevonden op angst door respectievelijk een psycho-educatie interventie (na drie maanden) en een telefoon monitoring interventie (na zes maanden). Voor de overige interventies werd geen significant effect gevonden.

Soon-Rim Suh (2017)
In deze review van voldoende kwaliteit (zie bijlage 7) werden de effecten van telefonische ondersteuning door verpleegkundigen (vs aandachtscontrolle of gebruikelijke zorg) voor patiënten met kanker geëvalueerd. Er werd tot aan februari 2016 gezocht en er werden 13 RCTs en 3 non-RCTs geïncludeerd (n=2912). 

De telefonische ondersteuning had een positief effect op het verminderden van kankersymptomen (–0,33 (95%BI -0,56, -0,1) en distress (–0,12 (95%BI -0,2, -0,04), en verbeterde zelfzorg (0,64 (95%BI 0,5, 0,23) en gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven (HRQOL) (0,14 (95%BI 0,03, 0,2).

Richtlijnen
Een richtlijn van voldoende kwaliteit over rouw in de palliatieve fase geeft een aantal aanbevelingen, deze staan geciteerd in kader 1 .

Een richtlijn van voldoende kwaliteit over Depressie in de palliatieve fase geeft een aantal aanbevelingen, deze staan geciteerd in kader 2 . Deze aanbevelingen hebben veel overlap met de aanbevelingen uit de richtlijn Angst in de palliatieve fase, daarom is de richtlijn niet apart meegenomen.

Een handreiking van voldoende kwaliteit over palliatieve zorg thuis geeft een aantal aanbevelingen, deze staan geciteerd in kader 3 .

Een kwaliteitsstandaard van voldoende kwaliteit over Psychosociale zorg bij somatische aandoeningen geeft een aantal aanbevelingen, deze staan geciteerd in kader 4 .

In een richtlijn van voldoende kwaliteit van de National Institute for Clinical Excellence: ‘Guidance on Cancer Services Improving Supportive and Palliative Care for Adults with Cancer – The Manual’ (NICE 2019) . Het doel van deze leidraad is om de noodzakelijke servicemodellen vast te stellen, zodat patiënten met kanker, hun families en andere mantelzorgers de benodigde ondersteuning krijgen bij het omgaan met kanker en de gevolgen van de behandeling. Er worden adviezen gegeven over psychologische (kader 5), sociale (kader 6) en spirituele ondersteuning (kader 7). Bij psychologische ondersteuning gaat het om indeling van groepen ernst aan bepaalde hulpverleners en wat voor type interventies

Interventies vanuit de Nursing interventions classifcation (NIC)
De onderbouwing van de verpleegkundige interventies in dit handboek is ooit begonnen met een financiering vanuit de National Institutes of Health en het National Institute of Nursing Research. De onderbouwing van de eerste versies bestond uit diverse methoden, waaronder inhoudsanalyses, enquêtes onder deskundigen, groepsinterviews, vergelijkingsanalyses, hiërarchische clusteranalyses, multidimensionale schaalmethoden, en toetsing in het klinisch veld. Nu bouwt het voort op recente evidence-based ontwikkelingen in de verpleegkunde en expert opinion. De kwaliteit van de onderbouwing en de actualiteit kan hierdoor wisselen maar het geeft wel een praktisch handvat.

In dit onderdeel wordt een selectie (interventies gericht op psychosociale en psychologische zorg) gemaakt van aanbevolen interventies voor het specialisme gebied oncologische zorg.

Selectie interventies voor het specialisme gebied oncologische zorg en tussen haakjes wanneer deze is beschreven of voor het laatst herzien: