Met mantelzorg wordt alle hulp, begeleiding en zorg bedoeld die iemand krijgt van een persoon uit zijn of haar directe omgeving. Het gaat vaak om het zorgen voor een partner of een jong/volwassen kind. Ook andere familieleden, buren of vrienden kunnen mantelzorg op zich nemen.

Sommige mensen beseffen niet dat zij mantelzorg bieden, omdat zij de zorg voor een ouder, partner, kind of andere naaste als iets vanzelfsprekend ervaren.

Als mensen lang voor een naaste zorgen, dan kan dit leiden tot overbelasting. Zij ervaren de zorg voor hun naaste dan als te veel. Of ze hebben te weinig tijd voor hun eigen dagelijkse leven. Het kan voor een mantelzorger lastig zijn om aan te geven dat het te veel wordt. Diegene kan zich schamen of schuldig voelen dat hij/zij de zorg (tijdelijk) niet meer aankan. Of de mantelzorger weet niet hoe het anders kan, waardoor het lastig is om zorgproblemen met de zorgverlener te bespreken.

Overbelasting kan zich bij iedereen op een andere manier uiten. Bij het signaleren van overbelasting kun je in ieder geval op de volgende signalen letten:

Om overbelasting te voorkomen of te verminderen is het belangrijk om met mantelzorger(s) in gesprek te gaan. Vraag hen hoe zij de zorg voor hun naaste ervaren (draaglast) en hoe het bieden van mantelzorg past in hun dagelijkse leven (draagkracht). Sluit in het gesprek aan bij de beleving en de taal van de mantelzorger. Gebruik hierbij gesprekstechnieken, zoals open vragen stellen en samenvatten. Bespreek de volgende zaken:

• positieve en negatieve ervaringen met het verlenen van de mantelzorg;
• de ervaren belasting van de mantelzorg;
• kenmerken van de mantelzorg, bijvoorbeeld hoe lang zorgt de mantelzorger al en hoeveel dagen per week verleent hij/zij deze zorg;
• de behoefte aan ondersteuning;
• het sociale netwerk van de zorgvrager en de mantelzorger;
• adviezen over een interventie of behandeling;
• afspraken over een vervolggesprek.

Meetinstrumenten

Er zijn verschillende meetinstrumenten die je kunt gebruiken in het gesprek met een mantelzorger. Bijvoorbeeld:

• Model Mantelzorgondersteuning
  Een gespreksformulier om met mantelzorgers in gesprek te gaan over draaglast en draagkracht.
• Ervaren Druk door Informele Zorg (EDIZ)
  Hulpmiddel om ervaren druk bij alle mantelzorgers vast te stellen.
• Caregiver Strain Index (CSI)
  Hulpmiddel om ervaren druk bij werkende of oudere mantelzorgers vast te stellen.
• Positieve Ervaringen Schaal (PES)
  Hulpmiddel om draagkracht van mantelzorgers in kaart te brengen.
• Screeningsinstrument voor Adolescenten met een Chronisch Zieke Ouder (SACZO)
  Hulpmiddel om ervaren druk en draagkracht bij jonge mantelzorgers (10-20 jaar) vast te stellen.
• EDOMAH-gesprekskaarten (bijlage 8.2 van de richtlijn)
  Hulpmiddel om problemen van mantelzorgers van ouderen met dementie te verhelderen.

Bespreek samen met de mantelzorger welke interventies er zijn en welke interventies passen in de situatie van de mantelzorger. Voorbeelden van interventies bij mantelzorgers in verschillende situaties zijn:

Download hieronder de printversie van de samenvatting.