Heeft een zorgvrager dementie en is hij of zij wilsonbekwaam? Dan wordt soms besproken of eten en drinken nog moeten worden aangeboden. Bijvoorbeeld als de zorgvrager – toen hij of zij wilsbekwaam was – in een schriftelijke wilsverklaring of gedocumenteerde mondelinge wilsuiting heeft gezegd dit niet te willen. De vertegenwoordiger van de zorgvrager en/of de betrokken zorgverleners kunnen stoppen met eten en drinken aanbieden ook bespreken als deze wilsverklaring of wilsuiting er niet is. 

Het gedrag van wilsonbekwame zorgvragers met dementie als ze eten en drinken aangeboden krijgen 

Het gedrag van wilsonbekwame zorgvragers met dementie als ze eten en drinken krijgen, verschilt per zorgvrager. Sommigen laten met woorden, gedrag of houding merken dat zij het fijn vinden. Zij eten en drinken min of meer ‘normaal’, soms geholpen door een naaste of zorgverlener. Andere zorgvragers laten merken dat zij het niet fijn vinden, door niet mee te werken of eten en drinken te weigeren. Er zijn ook zorgvragers die niet duidelijk laten merken of ze het wel of niet fijn vinden om te eten en drinken.  

Besluitvorming over wel of niet stoppen met aanbieden van eten en drinken aan wilsonbekwame zorgvragers met dementie

Eten en drinken zijn onderdeel van verpleging en verzorging. Als zorgverlener moet je dus volgens de Wet op de Geneeskundige BehandelingsOvereenkomst (WGBO) eten en drinken aanbieden (dat is onderdeel van je zorgplicht). Daarom wordt het weigeren van eten en drinken als een behandelweigering gezien. Weigert een wilsonbekwame zorgvrager met dementie om te eten en drinken?  Dan moet dit geaccepteerd worden, tenzij jij samen met andere zorgverleners beoordeelt dat er goede redenen zijn om dit niet te doen.  

Het besluitvormingsproces om te stoppen met het aanbieden van eten en drinken moet met veel aandacht en heel precies uitgevoerd worden. In dit proces kan advies gevraagd worden bij deskundigen. Zoals een specialist ouderengeneeskunde, een klinisch geriater en/of een internist ouderengeneeskunde. Ook kan een moreel overleg gehouden worden.
Het besluit om te stoppen met het aanbieden van eten en drinken wordt genomen door de regiebehandelaar. Dit gebeurt na overleg met de vertegenwoordiger van de zorgvrager en andere betrokken zorgverleners.   

Bij de besluitvorming om te stoppen met het aanbieden van eten en drinken wordt gekeken naar de volgende factoren:

• Het gedrag van de zorgvrager als hij of zij eten en drinken krijgt aangeboden. Dit is de belangrijkste factor voor de besluitvorming.
• Of te zien is dat de zorgvrager lijdt (waarneembaar lijden). Dit is geen voorwaarde om te stoppen met het aanbieden van eten en drinken. Maar het heeft wel een rol in de besluitvorming. Stoppen met het aanbieden van eten en drinken kan ook professioneel verantwoord zijn zonder waarneembaar lijden.  
• De mening van de betrokken zorgverleners en de vertegenwoordiger (ook namens de naasten) over de zorgsituatie van de zorgvrager. 
• De aan- of afwezigheid van een schriftelijke wilsverklaring of gedocumenteerde mondelinge wilsuiting. Ook als deze documenten er niet zijn, kan besloten worden om te stoppen met het aanbieden van eten en drinken. 

Wat de vertegenwoordiger en/of de zorgverleners vinden van de kwaliteit van leven van de zorgvrager wordt niet meegenomen in de besluitvorming. Zo’n oordeel is namelijk heel persoonlijk. Bijvoorbeeld als naasten vinden dat dementie de kwaliteit van leven van de zorgvrager vermindert. 

Afweging

Het gedrag van een zorgvrager is het belangrijkst in de afweging om wel of niet te stoppen met het aanbieden van eten en drinken. Het is minder belangrijk of er een schriftelijke wilsverklaring of gedocumenteerde mondelinge wilsuiting is. De volgende vragen kunnen zorgverleners helpen bij het maken van de afweging:  

• Geeft een zorgvrager met woorden, gedrag of houding aan dat hij of zij het fijn vindt om eten en drinken te krijgen en eet hij of zij min of meer ‘normaal’?  
  Dan wordt niet gestopt met het aanbieden van eten en drinken. Ook niet als er een schriftelijke wilsverklaring of gedocumenteerde mondelinge wilsuiting is.  
• Geeft een zorgvrager met woorden, gedrag of houding aan dat hij of zij het niet fijn vindt om eten en drinken te krijgen door niet mee te werken of eten en drinken te weigeren? En is dit niet (makkelijk) op te lossen of te behandelen? En is er een schriftelijke wilsverklaring of gedocumenteerde mondelinge wilsuiting?  
  Dan is het professioneel verantwoord om te stoppen met het aanbieden van eten en drinken. Toestemming van de vertegenwoordiger is hierbij gewenst, maar niet absoluut noodzakelijk. 
• Geeft een zorgvrager met woorden, gedrag of houding aan dat hij of zij het niet fijn vindt om eten en drinken te krijgen door niet mee te werken of eten en drinken te weigeren? En is dit niet (makkelijk) op te lossen of te behandelen? En is er géén schriftelijke wilsverklaring of gedocumenteerde mondelinge wilsuiting? 
  Dan kan het professioneel verantwoord zijn om te stoppen met het aanbieden van eten en drinken. Het besluit om te stoppen met het aanbieden van eten en drinken kan dan alleen genomen worden als de vertegenwoordiger van de zorgvrager en de verantwoordelijke zorgverlener het daarover eens zijn. 
• Laat een zorgvrager niet duidelijk merken of hij of zij het wel of niet fijn vindt om eten en drinken te krijgen? 
  Dan kan stoppen met het aanbieden van eten en drinken alleen bij uitzondering overwogen worden: als er een schriftelijke wilsverklaring of een gedocumenteerde mondelinge wilsuiting is en het liefst met toestemming van de vertegenwoordiger van de zorgvrager. 

Zie Deel 3 | Stoppen met het aanbieden van eten en drinken bij ter zake wilsonbekwame patiënten met dementie van de handreiking. Je vindt er onder andere meer informatie over het maken van de afweging om wel of niet te stoppen met het aanbieden van eten en drinken.