Voor de uitgangsvraag ‘Bij welke cliënten moeten zorgprofessionals in de wijk alert zijn op de aanwezigheid van skin tears’ zijn zeven artikelen geïncludeerd die inzicht geven in factoren die een verhoogd risico op skin tears geven: vier systematische literatuurreviews (SLRs) en drie primaire studies. De artikelen rapporteren over 81 factoren, waarvan 18 factoren onderzocht zijn in meer dan twee studies. De mogelijke reden voor deze diversiteit is dat de resultaten grotendeels anekdotisch of ervaringsgericht zijn en niet het resultaat zijn van de uitkomsten van kwaliteitsonderzoeken .
De geïncludeerde reviews zijn over het algemeen van slechte kwaliteit. Geen enkele review had vooraf een protocol geschreven en gepubliceerd, en de inclusie- en exclusiecriteria zijn in de meeste reviews incompleet of niet gegeven. Slechts één review heeft dubbele studie selectie en data-extractie uitgevoerd; twee reviews hebben de dubbele selectie of data-extractie uitgevoerd. Bijna alle reviews geven een beperkte beschrijving van de geïncludeerde studies (bv de studie populatie, studie designs, etc.). Geen enkele review gaf een overzicht van de geëxcludeerde studies. Over het algemeen was de rapportage van de zoekstrategie voldoende en alle reviews zochten in twee of meer databases. Het aantal geïncludeerde studies met informatie over risicofactoren voor skin tears in de literatuurreviews was beperkt, vele factoren werden maar in één studie is onderzocht en was er dus geen meerwaarde van een review.
In alle SLRs zijn de resultaten summier opgeschreven en is er vaak geen overzicht van risicofactoren die niet significant geassocieerd zijn met skin tears. In de resultatensectie van de SLRs zijn uitkomsten kort samengevat waarbij voor de ene studie wel statistische uitkomsten worden gerapporteerd en voor andere studies niet. Er is besloten alle gerapporteerde risicofactoren uit de SLRs over te nemen, ongeacht of er informatie over statistische testen beschikbaar is. Factoren komen terug in de onderstaande narratieve samenvatting als ze gerapporteerd zijn in twee of meer studies (dat betekent: in twee of meer primaire studies, in één primaire studie en één SLR, of in één SLR waarbij twee of meer van de geïncludeerde studies rapporteren over de betreffende factor). Alle factoren, inclusief de informatie over hoe vaak ze gerapporteerd zijn, staan in de overzichtstabel onder deze samenvatting.
De vele risicofactoren beschreven in de literatuur zijn onderverdeeld in acht overkoepelende categorieën. Vier van de acht overkoepelende categorieën hebben meerdere factoren die volgens de studies een significant verhoogd risico geven op skin tears. Het zijn de categorieën algemene gezondheid, huidkarakteristieken, voeding en afhankelijkheid & mobiliteit. De volgende factoren zijn regelmatig genoemd als een risicofactor voor skin tears:
- Algemene gezondheid: leeftijd, kwetsbare ouderen; verandering of verlies van zintuigelijke waarnemingen (horen, zien, voelen)
- Huidkarakteristieken: het hebben van (seniele) purpura; een kwetsbare huid; een blauwe plek/ecchymose; geschiedenis van skin tears
- Voeding: Ontoereikende of inadequate voedingsinname; slechte eetlust
- Afhankelijkheid & mobiliteit: hulp nodig hebben om te verzitten of verliggen; afhankelijk zijn van anderen voor ADL/hoge ADL score; hulp nodig hebben bij verplaatsingen; spasticiteit en stijfheid; bedlegerig zijn, geschiedenis met vallen en accidentele verwondingen
Vier van de zeven factoren in de categorie ´demografische karakteristieken en levensstijl’ zijn onderzocht in twee of meer studies. Twee reviews vonden dat kwetsbare ouderen een significant verhoogd risico op skin tears hebben . Twee studies vonden geen relatie tussen BMI en skin tears. Er is geen eenduidig bewijs gevonden voor het effect van leeftijd en geslacht op skin tears. De ene studie gaf aan dat leeftijd en/of geslacht wel een groter risico op skin tears gaf terwijl andere studies dit effect niet vonden .
Negen van de zestien factoren in de categorie ‘algemene gezondheid’ zijn onderzocht in twee of meer studies. Drie SLRs rapporteren veranderingen van zintuigelijke waarnemingen (verminderd horen, zien en/of voelen) als risicofactor voor skin tears . Hartproblemen, nierziekten en (geschiedenis van) kanker worden niet gezien als risicofactor voor skin tears . Voor de overige vijf factoren zijn geen eenduidige resultaten gevonden en kan geen uitspraak worden gedaan over de relatie met skin tears: de Braden-score (schaal voor het voorspellen van het risico op decubitus) , dementie , cognitieve beperkingen , aandoening aan de luchtwegen , en oedeem (in onderbeen) .
Tien van de vierentwintig factoren in de categorie ‘huid karakteristieken’ zijn onderzocht in twee of meer studies. Het hebben van (seniele) purpura werd gezien als risicofactor voor skin tears , net als het hebben van een kwetsbare huid . Huidveranderingen geassocieerd met veroudering (niet verder gedefinieerd) werden in de review van Serra et al. genoemd als risico factor voor skin tears. Pigmentatie blijkt geen risicofactor te zijn voor skin tears . Voor de volgende zes factoren kon geen uitspraak gedaan worden of deze een risicofactor zijn voor skin tears: hematoom , verminderde huiddikte/dunne huid , pseudolitteken en elastose . In meerdere studies werd een geschiedenis van skin tears en ecchymose/blauwe plek als risicofactor voor skin tears gezien maar vond één andere studie dit bewijs niet .
Vier van de vijf factoren in de categorie ‘voeding’ zijn onderzocht in twee of meer studies. De volgende factoren werden gezien als risicofactor voor skin tears: ontoereikende of inadequate voedingsinname , gevoed moeten worden/sondevoeding krijgen , en slechte eetlust . Het hebben van vochttekort was in de review van Serra et al. genoemd als risicofactor voor skin tears, maar het is niet duidelijk hoeveel studies in deze review rapporteren over vochttekort en bovendien zijn de studie designs van de geïncludeerde studies onbekend.
Tien van de dertien factoren in de categorie ‘afhankelijkheid & mobiliteit’ zijn onderzocht in twee of meer studies. Meerdere SLRs zagen een ‘hogere ADL-score (verslechtering van ADL prestaties) als risicofactor voor skin tears . Ook bedlegerig zijn en ondersteuning of hulpmiddelen nodig hebben bij bewegen werden gezien als risicofactoren . In meerdere reviews werd hulp nodig hebben bij ADL en hulp nodig hebben bij verzitten of verliggen gezien als risicofactor voor skin tears maar vond één andere primaire studie dit bewijs niet (hulp bij ADL ; hulp bij verzitten of verliggen ). Spasticiteit werd in twee SLRs gezien als risicofactor voor skin tears. Daarentegen werd paralyse in drie primaire studies niet gezien als risicofactor voor skin tears. Voor de factoren ‘mobiliteitsbeperking/verminderde mobiliteit’ en ‘een geschiedenis met vallen en accidentele verwondingen’ kon niet worden vastgesteld of het een risicofactor was voor skin tears omdat er geen eenduidig bewijs was. In meerdere artikelen werd stijfheid/ contractuur (arm en/of been) gezien als risicofactor voor skin tears maar vond één andere primaire studie dit bewijs niet .
Vier van de negen factoren in de categorie ‘medicatie’ zijn onderzocht in twee of meer studies. Het gebruik van antistollingsmiddelen werd niet gezien als risicofactor voor skin tears . Voor farmacologische therapieën ; polyfarmacie , en het gebruik van corticosteroïden kon niet worden vastgesteld of het een risicofactor was voor skin tears omdat er geen eenduidig bewijs was.
In de categorie ‘omgeving’ is alleen gebruik van een rolstoel onderzocht in twee of meer studies. Er kon geen uitspraak worden gedaan of het een risicofactor voor skin tears is omdat er geen eenduidig bewijs was .
Twee van de vijf factoren in de overige categorie zijn onderzocht in twee of meer studies. Het gebruik van een hydraterende crème voor de huid werd niet gezien als risicofactor . Mechanische factoren gerelateerd aan huidverzorgingsproducten was in de review van Serra et al. genoemd als risicofactor voor skin tears, maar het is niet duidelijk hoeveel studies in deze review rapporteren over mechanische factoren en bovendien zijn de studie designs van de geïncludeerde studies onbekend.
Tabel 2. Overzicht categorie Algemene gezondheid, gerapporteerd in wetenschappelijke literatuur
Tabel 3. Overzicht categorie Huid karakteristieken, gerapporteerd in wetenschappelijke literatuur
Tabel 4. Overzicht categorie Voeding, gerapporteerd in wetenschappelijke literatuur
Tabel 6. Overzicht categorie Medicatie, gerapporteerd in wetenschappelijke literatuur
Tabel 7. Overzicht categorie Omgeving, gerapporteerd in wetenschappelijke literatuur
Tabel 8. Overzicht categorie Overig, gerapporteerd in wetenschappelijke literatuur