Om een verpleegkundige diagnose te stellen ten aanzien van veranderende seksuele gezondheid bij mensen met kanker, chronisch zieken, een lichamelijke beperking en ouderen kunnen verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten een klinische redeneermethode gebruiken, zoals het ‘Zakboek voor verpleegkundige diagnosen’ dat gebaseerd is op de NANDA (domein 8 Seksualiteit).

Het is de taak van een verpleegkundig specialist, verpleegkundige of verzorgende om in een intake, anamnese of behandeling veranderende seksuele gezondheid te bespreken. Overweeg hierbij gebruik te maken van de eerste stap van het PLISSIT-model, die staat voor Permission, waarbij toestemming wordt verleend aan de patiënt om het over seksualiteit te hebben (zie pag. 23). Vervolgens kunnen de volgende open vragen gesteld worden (zie NHG-Standaard Seksuele klachten):

• Bij deze aandoening/klachten hebben sommige patiënten ook seksuele klachten. Herkent u dat?
• Mag ik u iets vragen over seksualiteit/het vrijen/uw relatie?
• Bent u seksueel actief/in hoeverre speelt seksualiteit in uw leven een rol?
• Heeft uw aandoening/behandeling/situatie geleid tot verandering van seksualiteit/het vrijen/uw relatie? In hoeverre heeft u daar last van? Wilt u hier hulp voor?

Overweeg als verpleegkundig specialist, verpleegkundige, verzorgende en praktijkondersteuner om bij patiënten met (vermoedens van) traumatische ervaringen veranderende seksuele gezondheid te bespreken. Dit kan tijdens de intake, anamnese of behandeling worden gedaan. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van de eerste stap van het PLISSIT-model, die staat voor Permission, waarbij men laat merken het vanzelfsprekend te vinden dat patiënten vragen of zorgen over seksualiteit hebben (zie pag. 23).

Verpleegkundig specialisten, verpleegkundigen en verzorgenden kunnen bij veranderde seksuele gezondheid gebruik maken van de tweede stap van het PLISSIT-model, die staat voor Limited Information, waarbij psycho-educatie en informatie over seksuele gezondheid wordt gegeven aan chronisch zieken, mensen met een lichamelijke beperking en ouderen (zie Zorgstandaard Seksuele disfuncties).

5. Overweeg als verpleegkundig specialist, verpleegkundige of verzorgende om bij seksueel ontremd of grensoverschrijdend gedrag bij mensen met kanker, chronische ziekten, een lichamelijke beperking en ouderen de volgende stappen te ondernemen:

• de eigen grenzen te communiceren naar de patiënt op het moment wanneer het gedrag plaatsvindt of wanneer de situatie weer veilig is;
• naar het gedrag van de patiënt te kijken en triggers van dit gedrag proberen weg te nemen of op andere manier vorm te geven binnen een andere context. Dit in overleg met andere collega’s en waar mogelijk met de patiënt;
• binnen de gegeven werkstructuur vaste momenten met collega’s in te plannen om dit onderwerp te bespreken en te oefenen door middel van casuïstiek. Bijvoorbeeld tijdens een teamoverleg.