Moment van toepassen van handhygiëne
Op basis van bewijs over het verspreiden van infecties heeft de WHO vijf momenten van handhygiëne bij patiëntgebonden handelingen beschreven . Deze momenten zijn ook opgenomen in bestaande nationale en internationale richtlijnen en wereldwijd geïmplementeerd . De werkgroep pleit ervoor deze momenten voor het toepassen van handhygiëne aan te bevelen.

In sommige gevallen kunnen twee momenten voor handhygiëne samenvallen. Dit gebeurt meestal wanneer je na het afronden van een zorghandeling bij een cliënt, direct naar een andere cliënt gaat (zonder dat je tussentijds andere oppervlaktes aanraakt). In deze situatie vallen moment 4 ‘na lichamelijk contact met de cliënt’ en moment 1 ‘voorafgaand aan lichamelijk contact met de cliënt’ samen. In dit geval is 1 handhygiëne actie voldoende.

In een aantal richtlijnen wordt aanbevolen om de handen te reinigen na andere handelingen, zoals het snuiten van de neus en na toiletgang . De werkgroep vindt dat de vijf momenten van handhygiëne bij patiëntgebonden handelingen het meest van belang zijn; de overige momenten zijn daarom in de bijlage van deze richtlijn toegevoegd.

In twee richtlijnen staat dat het niet nodig is om de handen te reinigen voor of na vluchtig contact (zoals een hand geven, het recht leggen van kussen of deken), voor lichamelijk onderzoek en voor het wassen van de cliënt . Volgens de werkgroep is dit tegenstrijdig met wat in andere richtlijnen wordt aanbevolen en met hoe het in de praktijk wordt aangeleerd. Deze aanbeveling is niet opgenomen in deze richtlijn.

Keuze van handhygiëneproducten
Bestaande richtlijnen over handhygiëne bevestigen het wetenschappelijk bewijs over de voorkeur voor handdesinfectie in vergelijking tot het wassen van de handen met water en zeep . Ook de werkgroep geeft de voorkeur aan handdesinfectie. Het is van belang dat het gekozen product is toegestaan door het CTGB en voldoet aan de NEN norm.

Het wassen van de handen brengt enkele nadelen met zich mee ten opzichte van handdesinfectie: handen wassen levert sneller huidirritatie op; en de handen moeten na het wassen goed worden gedroogd, er moeten dus wegwerp of eenmalig te gebruiken handdoekjes aanwezig zijn. Daarnaast blijkt in de praktijk dat er niet altijd voldoende tijd wordt genomen om de handen te drogen, terwijl het drogen van de handen een belangrijke stap is bij het wassen van de handen.

In de bestaande richtlijnen wordt verder aanbevolen om de handen met water en zeep te wassen bij zichtbaar vuil, bij plakkerig aanvoelen, na bezoek van het toilet en na het snuiten van de neus en hoesten. Het wordt afgeraden om na het wassen van de handen, de handen te desinfecteren. Doordat de handen na het wassen vaak nog vochtig zijn, kan het handhygiëneproduct op basis van alcohol minder werkzaam worden. Daarnaast is het belastend voor de huid om beide vormen van handhygiëne toe te passen, wat het risico op dermatitis verhoogd.

Voor de implementatie is het belangrijk dat er voldoende dispensers/pompjes/flesjes handalcohol aanwezig zijn. Mogelijk kost het meer tijd en zal een stijging ontstaan in het gebruik van deze middelen en kunnen de kosten toenemen wanneer de aanbevelingen voor handhygiëne zorgvuldig worden nageleefd. Echter, wanneer deze aanbevelingen zorgvuldig worden nageleefd, is de kans op een zorginfectie en daarmee de kosten voor de behandeling van zorginfecties kleiner . Naar verwachting is het naleven van deze aanbevelingen dus kosteneffectief. Daarnaast heeft de werkgroep opgemerkt dat er een kennisachterstand is. In veel zorgsettings worden de handen bijna altijd gewassen met water en zeep, omdat men denkt dat dit beter is dan handdesinfectie.

Techniek voor handdesinfectie
Uit het wetenschappelijk bewijs wordt niet duidelijk wat de beste techniek is om de handen te desinfecteren. Ook de bestaande richtlijnen verschillen in de beschrijving van de techniek bij zowel handdesinfectie als het wassen van de handen . De inhoudelijke experts in de projectgroep geven aan dat bij handdesinfectie niet zozeer de handelingen van belang zijn, maar de inwerktijd van het product. De inwerktijd van de handalcohol die voor de handdesinfectie gebruikt dient te worden is 30 seconden. De werkgroep heeft de voorkeur om de procedure zo kort mogelijk te beschrijven. Uit de praktijk blijkt dat de zes stappen techniek niet altijd goed worden nageleefd en/of onthouden. Volgens de experts is het desinfecteren van de vingertoppen het belangrijkst. De werkgroep beveelt daarom aan om drie stappen uit te voeren, waarbij in ieder geval het desinfecteren van de vingertoppen wordt beschreven. Hierbij is voor de vereenvoudigde 3 stappen gekozen uit de studie van Tschudin-Sutter (2017) . De zes stappen techniek wordt als alternatief aanbevolen.

Techniek voor handen wassen
Ook voor het handen wassen heeft de werkgroep voorgesteld om de procedure zo kort en bondig mogelijk te beschrijven. In de aanbeveling is de beschrijving van de CDC richtlijn opgenomen . Hier is een vijfde stap aan toegevoegd: ‘Doe de kraan dicht zonder met de handen de kraan aan te raken, gebruik bijvoorbeeld een wegwerp handdoek’.