Aanbeveling 4: Betrek de zorgvrager in het maken van afspraken over ADL-zorgacties door 4a) te benadrukken dat de zorgvrager een stem heeft in de keuzes rondom ADL-zorg; 4b) deze opties te bespreken; en 4c) gezamenlijk zorgafspraken te maken.
Uit de literatuur blijkt dat verpleegkundigen een sleutelrol vervullen in het begeleiden en adviseren van zorgvragers in de te maken keuzes . Verpleegkundigen en verzorgenden beïnvloeden met grote waarschijnlijkheid het zelfvertrouwen van zorgvragers en de bereidheid om zelf regie te nemen m.b.t. zelfmanagement . Deze keuzes zijn dus niet alleen medisch van aard, maar kunnen ook gericht zijn op dagelijkse beslissingen rondom ADL-zorg, zoals bij mensen met dementie . Daniëls, Vogelzang, den Boer, and de Booys (2016) beschrijven op basis van de principes van gezamenlijke besluitvorming een aanpak om samen met de zorgvrager tot zorgafspraken te komen. Deze aanpak bestaat uit drie fasen: (1) het benadrukken dat er iets te kiezen valt, (2) het vragen naar en benoemen van de verschillende opties, waarbij ook de voor- en nadelen van alle opties worden besproken en (3) het nemen van een gezamenlijk besluit .
a) Benadruk dat de zorgvrager een keuze heeft in het maken van afspraken wat betreft de uitvoering van de te ontvangen ADL-zorg.
Dit kan worden bereikt door de volgende aanpak:
- Herhaal de vastgestelde doelen van de zorgvrager.
- Leg uit dat er iets te kiezen valt. Het feit dat er iets te kiezen valt door de zorgvrager biedt ruimte en perspectief voor de zorgvrager.
- Maak hierbij duidelijk dat bij het kiezen van verschillende opties in de ADL-zorg de voorkeuren van de zorgvrager een belangrijke rol spelen.
Onderbouwing
Het benadrukken dat er iets te kiezen valt voor de zorgvrager is de eerste stap in het model van . Deze stap wordt ook in andere geïdentificeerde bronnen als belangrijke stap (h)erkend . Dit wordt in de literatuur ook “the choice talk” genoemd, die helpt om het probleem voor de zorgvrager verder te definiëren en gezamenlijk toe te werken naar oplossingsrichtingen . De voorkeuren van de zorgvrager vormen hierin het vertrekpunt voor de te maken keuzes over zorgafspraken, waarbij het van belang is te benadrukken dat er iets te kiezen valt .
Conclusie
Niveau 4: Meningen van experts
De werkgroep is van mening dat het benadrukken dat de zorgvrager een keuze heeft in het maken van ADL-zorgafspraken bijdraagt aan de betrokkenheid van de zorgvrager bij het maken van ADL-zorgafspraken.
b) Bespreek de verschillende opties die er zijn om de ADL-zorg in te richten met de zorgvrager
Dit kan worden bereikt door de volgende aanpak:
- Geef de zorgvrager de ruimte om zijn/haar wensen en voorkeuren voor zorgopties te uiten en neem deze serieus. Vraag de zorgvrager naar eigen ideeën voor zorgacties en ondersteun waar mogelijk bij het formuleren hiervan.
- Informeer de zorgvrager waar nodig over de ADL specifieke thema’s zoals: de inzet van hulpmiddelen, risico’s op het gebied van mobiliteit, voeding, huidverzorging en de rol van andere disciplines in de ADL-zorg (ergotherapie, fysiotherapie). Bespreek de voor- en nadelen en risico’s van alle opties (ook buiten de eigen voorkeur). Bijvoorbeeld: Wat zijn voor- en nadelen van wassen in bed? Wat zijn voor en nadelen van gebruik van bepaalde hulpmiddelen? Wat zijn voor en nadelen van het zo veel mogelijk ADL-deelactiviteiten uitvoeren?
Onderbouwing
In de handreiking van Daniëls et al. (2016) wordt na het benadrukken van het feit dat er iets te kiezen valt, aangeraden om te vragen naar de opties die de zorgvrager zelf ziet en daarnaast ook vanuit het perspectief van de zorgverlener de verschillende opties te benoemen. Dit is een randvoorwaardelijk onderdeel voor de volgende stap in het gezamenlijk tot zorgafspraken te komen . Hierbij wordt de zorgvrager gevraagd naar eigen ideeën over mogelijke zorgacties en wordt door de zorgverlener geïnformeerd over passende mogelijkheden en de voor- en nadelen hiervan .
Overwegingen vanuit de werkgroep
De werkgroep beveelt aan om de zorgvrager over de ADL specifieke thema’s te informeren, waaronder de inzet van hulpmiddelen, risico’s op het gebied van mobiliteit, voeding, huidverzorging en de rol van andere disciplines in de ADL-zorg (bijvoorbeeld ergotherapie en fysiotherapie). De werkgroep adviseert dat zorgverleners in het informeren over en betrekken bij zorgacties ook over mogelijke andere zorgverleners en diensten informeren die buiten hun eigen professie voor de zorgvrager zinvol kunnen zijn, bijvoorbeeld ergotherapie en fysiotherapie.
Conclusie
Niveau 4: Meningen van experts
De werkgroep is van mening dat het benadrukken dat de zorgvrager een keuze heeft in het maken van ADL-zorgafspraken bijdraagt aan de betrokkenheid van de zorgvrager bij het maken van ADL-zorgafspraken.
c) Neem samen met de zorgvrager een besluit over de zorgacties en leg deze vast in het zorgplan.
Dit kan worden bereikt door de volgende aanpak:
Besluit samen over opties en de acties die erbij horen.
- Ga na in hoeverre de af te spreken acties overeenkomen met de wensen en voorkeuren van de zorgvrager. Er kunnen zich altijd situaties voordoen waarin zorgvragers de acties te uitdagend vinden of deze acties niet aansluiten bij de verwachtingen. In beide gevallen dienen de doelen opnieuw bekeken en/of bijgesteld te worden of wordt gezocht naar een compromis.
- Overweeg ook om de mantelzorger, in afstemming met de zorgvrager, bij het maken van zorgafspraken te betrekken door na te gaan wat de wensen, verwachtingen en mogelijkheden van de mantelzorger zijn, om overbelasting te voorkomen. Hanteer in het gesprek met de mantelzorger een flexibele houding.
- Leg de afspraken vast in het zorgplan en vermeld wie verantwoordelijk is voor welke acties. Belangrijk bij het maken van deze afspraken is het plannen van een moment waarop deze afspraken geëvalueerd en waar nodig herzien worden.
Onderbouwing
Deze aanbeveling is gebaseerd op de principes van Daniëls et al. (2016). Met de eigen voorkeuren van de zorgvrager als uitgangspunt, aangevuld met de besproken opties, neemt de zorgvrager gezamenlijk met de zorgverlener een besluit over de uit te voeren zorgacties. Belangrijk in het maken van deze afspraken is het plannen van een moment wanneer deze afspraken worden geëvalueerd en waar nodig herzien. . Het samen vastleggen van zorgafspraken is onderdeel van de verpleegkundige verslaglegging en wordt opgenomen in het zorgplan, dat ook zoveel mogelijk met de zorgvrager kan worden uitgevoerd om de betrokkenheid te vergroten, bijvoorbeeld door overdracht aan bed .
Overwegingen vanuit de werkgroep
De werkgroep vult op basis van praktijkervaring aan dat zich praktijksituaties kunnen voordoen waarin zorgvragers de acties (te) uitdagend vinden of deze acties niet (meer) aansluiten bij de verwachtingen. In het bespreken van mogelijke zorgacties adviseert de werkgroep om te streven naar een balans tussen de voorkeuren van de zorgvrager en de praktische uitvoerbaarheid. Verschillen in verwachtingen dienen bespreekbaar gemaakt te worden. In dit geval worden de doelen of mogelijke afspraken opnieuw bekeken en waar nodig bijgesteld. De werkgroep vult aan dat het bij het formuleren en vastleggen van zorgafspraken belangrijk is om te vermelden wie verantwoordelijk is voor de gemaakte afspraken en deze dient uit te voeren.
Conclusie
Niveau 4: Meningen van experts
De werkgroep is van mening dat het gezamenlijk besluiten over zorgafspraken bijdraagt aan de betrokkenheid van de zorgvrager in het maken van ADL-zorgafspraken. Het vastleggen van deze afspraken en wie verantwoordelijk is voor de uitvoering van deze afspraken in het zorgplan is hierbij een belangrijk onderdeel.