Kwaliteit van bewijs

De algehele kwaliteit van bewijs voor deze uitgangsvraag is zeer laag. Voor deze module is geen systematisch literatuuronderzoek verricht. De aanbevelingen in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op ‘grijze literatuur’ en websites en de mening en ervaring van de werk/project/adviesgroep.

Gewenste en ongewenste effecten

Zorgverleners kunnen beter samenwerken als zij steeds over de juiste informatie beschikken over de cliënt. Een goede overdracht waarborgt de continuïteit en de kwaliteit van de zorg, is eenvoudig en eenduidig, en leidt niet tot extra administratieve belasting.

Cliëntenperspectief

Zwangeren en ouders moeten op de hoogte zijn van communicatie tussen hulpverleners, en vooraf toestemming geven voor contacten die jij als verpleegkundige/verzorgende met anderen over hen hebt. Laat cliënten daarin zo mogelijk ook participeren. Vraag de zwangere of ouder bijvoorbeeld: ‘Ik heb … een overleg met …, kun en wil je daar zelf ook bij zijn?’

Professioneel perspectief

Voor de verpleegkundige overdracht is een informatiestandaard ontwikkeld: de eOverdracht. Er zijn afspraken gemaakt over welke gegevens hoe moeten worden vastgelegd en uitgewisseld als een patiënt wordt overgeplaatst naar een andere zorgsetting. De eOverdracht is ontwikkeld voor kinderen van 0-1 jaar, kinderen van 1-18 jaar en volwassenen. Uitgangspunt bij de overdracht is dat het leidt tot een zo goed mogelijk verloop van de zwangerschap, een zo goed mogelijke gezondheid van de zwangere of de ouder, en een zo gezond mogelijke ontwikkeling en ontwikkelingskansen van het kind. Voor de overdracht van gegevens is toestemming nodig van de cliënt. Meer informatie is te vinden op: https://www.venvn.nl/thema-s/vastleggen-en-overdragen/ en op https://www.nictiz.nl/standaarden/eoverdracht/.

Met toestemming van de cliënt mag altijd ter zake overlegd worden door de betrokken professional met relevante andere, externe professionals. Daarbij is het belangrijk dat de cliënt voorafgaand aan de overdracht goed is geïnformeerd, zodat duidelijk is waar toestemming voor wordt gegeven. Dit wil niet zeggen dat gegevensuitwisseling met andere professionals alléén maar mogelijk is als de cliënt expliciet toestemming geeft. Bij het beroepsgeheim gaat het om geheimhouding waar mogelijk, en zorgvuldige doorbreking van het geheim waar nodig. Als je als verpleegkundige/verzorgende toch van mening bent dat gegevensuitwisseling nodig is, bijvoorbeeld vanwege ernstige zorgen over de veiligheid van de zwangere/ouder en/of de pasgeborene, dan dient een zorgvuldige en gedocumenteerde afweging te worden gemaakt.

Bij de afweging om privacygevoelige informatie zonder toestemming uit te wisselen met andere professionals kan het behulpzaam zijn om de volgende vragen te beantwoorden:

• Welk doel moet bereikt worden met het geven van de informatie?
• Kan dit doel ook bereikt worden zonder de informatie te verstrekken?
• Is echt al het nodige geprobeerd om toch toestemming te verkrijgen van de cliënt?
• Weegt het gevaar of ernstig nadeel bij een van de betrokkenen wel op tegen het belang dat een andere betrokkene bij geheimhouding heeft?
• Wie heeft de informatie echt nodig om het gevaar of het ernstige nadeel voor een betrokkene af te wenden? Welke informatie heeft die professional echt nodig?

Naast de eOverdracht is in 2016 ook een dataset ontwikkeld voor de overdracht tussen verloskundige zorgverleners en kraamzorg naar jeugdgezondheidszorg: de dataset geboortezorg . Voor gegevensuitwisseling/registratie in de geboortezorg is er de Dataset geboortezorg (ook Perinatale dataset of Perined dataset genoemd). De Dataset geboortezorg is die verzameling van gegevens die zorgverleners in de perinatale keten met elkaar uitwisselen, waarover overeenstemming is bereikt door de perinatale beroepsverenigingen. In het kader van eenheid van taal worden afspraken gemaakt over vorm en betekenis van de gegevensset. Deze dataset zorgt ervoor dat belangrijke informatie over een zwangerschap gedeeld kan worden tussen verloskundigen, gynaecologen, kinderartsen, kraamzorg, echoscopisten, verpleegkundigen en onderzoekers die direct betrokken zijn bij de zorg voor de zwangere en haar kind, en die betrokken zijn bij de kwaliteitsverbetering van verloskundige zorg.

Kosten

Het bespreken van zorgen en signalen, het verkrijgen van toestemming voor het delen van informatie en het invullen en invoeren van gegevens kost tijd. Voor bijvoorbeeld een warme overdracht kan het daarnaast nodig zijn om naar een locatie te reizen. Aan het zorgvuldig en veilig bewaren van medische en persoonsgegevens zijn ook kosten verbonden.

Organisatie van zorg

De overdracht vindt (bij voorkeur) digitaal plaats of indien noodzakelijk schriftelijk. In ziekenhuizen wordt in toenemende mate gebruik gemaakt van een ‘warme overdracht’ naar de kraamzorg en de jeugdgezondheidszorg. Een warme overdracht betekent een gesprek tussen professionals onderling bij voorkeur in bijzijn van de (aanstaande) ouder(s). De wijze van overdracht is afhankelijk van de wensen en situatie van de client (hoe meer problemen, hoe warmer), de professional die de overdracht moet uitvoeren en de regels en afspraken binnen de zorgorganisatie. In 2019 zijn diverse initiatieven gestart om de digitale uitwisseling van gegevens vanuit de geboortezorg te optimaliseren, naast het gebruik van de eOverdracht. Voorbeelden hiervan zijn:

• Babyconnect. Dit is een landelijk actieprogramma voor gebruiksvriendelijk informatie uitwisselen tussen cliënten en zorgverleners, en zorgverleners onderling. Het doel is naadloos aansluitende zorg voor moeder en kind(eren) rond de zwangerschap en geboorte, inclusief de overdracht naar andere zorgverleners van de cliënte en haar kind, waaronder de jeugdgezondheidszorg, kinderarts en huisarts.
• Het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ), GGD GHOR Nederland en ActiZ Jeugd werken aan ‘Elektronische gegevensuitwisseling tussen geboortezorg en jeugdgezondheidszorg’.

Maatschappelijk perspectief

Cliënten hebben recht op informatie over gegevens en gegevensverwerking. Zorgprofessionals moeten cliënten informeren over zijn/haar rechten met betrekking tot het dossier en zijn/haar gegevens. Een cliënt kan verzoeken gegevens te vernietigen, aan te vullen, te verbeteren of af te schermen. Een zorgprofessional moet dit in principe honoreren.