In dit hoofdstuk wordt antwoord gegeven op de volgende uitgangsvraag: “Welke medicamenteuze behandelinterventies kunnen door verzorgenden of verpleegkundigen in de wijkverpleging worden uitgevoerd bij thuiswonende ouderen met urine-incontinentie”

Als adviezen rondom toiletgang en leefstijl, en bekkenbodemspiertraining geen effect of niet voldoende effect hebben, kan er ook medicatie worden voorgeschreven door een arts of verpleegkundig specialist om urine-incontinentie te verminderen.

Deze module gaat niet over de beste medicatie, werkzame dosis en beschrijft ook niet voor welk type client welke medicatie het meest geschikt is. Deze modules geeft een overzicht van de werkzame soorten medicatie, de bijwerken waarop gelet dient te worden, en de adviezen rondom medicatie. Voor verdere aanbevelingen over dosering en voorschrijven van medicatie verwijzen we graag naar Farmaceutisch Kompas en de NHG-standaard Incontinentie voor urine bij vrouwen.

Er zijn verschillende soorten medicatie die gebruikt kunnen worden bij urine-incontinentie. De belangrijkste zijn muscarine-antagonist, β3-adrenoceptoragonisten en antidiuretica. Daarnaast zijn er nog andere medicatie die wordt onderzocht in studies, maar minder gangbaar zijn.

Muscarine-antagonisten/ Parasympathicolytica
Muscarine-antagonisten of antimuscarinica (soms ook anticholinergica genoemd) vormen de basis van de behandeling van UI. De werkzaamheid berust op blokkade van de muscarine-receptoren in de blaaswand. Dit vermindert de detrusorcontractiliteit en verandert het blaasgevoel. Ieder medicijn heeft een eigen farmacologisch profiel (bijvoorbeeld m.b.t affiniteit voor muscarinereceptoren/interacties), farmacokinetiek (bijvoorbeeld vetoplosbaarheid en halfwaardetijd) en toedieningsvorm (orale, directe/vertraagde afgiftepreparaten, transdermaal, intravesicaal). Muscarine-antagonisten worden tegenwoordig veel gebruikt als behandeling voor OAB en/of urgentie urine-incontinentie (UUI). Goedgekeurde Muscarine-antagonisten voor UI klachten omvatten oraal voorgeschreven oxybutynine, tolterodine en trospium beschikbaar als vertraagde afgifte (extended release, ER) en directe afgifte (immediate release) preparaten. Transdermale oxybutynine (pleisters) zijn ook beschikbaar.

β3-adrenoceptoragonisten
Mirabegron is een relatief nieuw medicijn en recent geregistreerd voor de behandeling van het OAB-syndroom bij volwassenen. Mirabegron is een nieuw beta-3 adrenoreceptor agonist dat sinds 1 april 2014 in Nederland beschikbaar is. De werking berust op beta-3-adrenerge activiteit. Beta-3-adrenerge receptoren zijn vooral in de blaas aanwezig. Stimulatie daarvan heeft als effect dat het gladde spierweefsel van de blaas ontspant en dat de blaas zich beter kan vullen. Dit effect hebben muscarine-antagonist ook, maar dan via een antagonistische werking op muscarinereceptoren (M3-receptoren) van de blaas.

Antidiuretica
Desmopressine is een synthetisch analoog van vasopressine (ook bekend als antidiuretisch hormoon), dat waterreabsorptie in de verzamelbuizen bevordert, zonder het verhogen van de bloeddruk. Het kan zowel oraal, nasaal als parenteraal worden toegediend. Desmopressine is het meest gebruikte medicijn om diabetes insipidus te behandelen en kan ook worden ingezet bij de behandeling van enuresis nycturie.