Zorginfecties vormen een belangrijk probleem in de Nederlandse gezondheidszorg, met nadelige gevolgen voor de gezondheid van cliënten en kosten van zorg. De gemiddelde prevalentie van cliënten met een of meerdere zorginfectie(s) is 4,9% in ziekenhuizen en 2,5% in verpleeghuizen . Informatie over het aantal zorginfecties in de Nederlandse thuiszorgsetting ontbreekt. De meest voorkomende zorginfecties zijn postoperatieve wondinfecties, urineweginfecties, sepsis/bacteriëmie, huidinfecties en lage luchtweginfecties . Zorginfecties verhogen de ziektelast van cliënten en leiden tot extra behandelingen met bijvoorbeeld antibiotica, operatieve ingrepen, verlenging van opname of (her)opnamen.
Verpleegkundigen en verzorgenden hebben een belangrijke rol bij zorginfecties. Zij vormen tezamen de grootste beroepsgroep in de Nederlandse gezondheidszorg en hebben langdurig en intensief contact met cliënten. Verpleegkundigen en verzorgenden moeten (de risico’s op) zorginfecties kunnen signaleren en specifieke infectiepreventiemaatregelen toepassen.
In 2017 is een knelpuntenanalyse uitgevoerd met betrekking tot het handelen van verpleegkundigen en verzorgenden bij zorginfecties . Van de respondenten gaf 70% aan dat het signaleren van zorginfecties tot één van hun belangrijkste taken behoort, maar dat het hen ontbreekt aan methodieken om dit in het verpleegkundig proces op te nemen. Het toepassen van infectiepreventiemaatregelen was ook niet altijd even makkelijk. Een belangrijk knelpunt was dat verpleegkundigen en verzorgenden verdwaalden in het woud van infectiepreventie richtlijnen. De respondenten ervaarden het richtlijnenlandschap ten aanzien van infectiepreventie als versnipperd, onoverzichtelijk, niet praktisch, en niet meer up-to-date met de laatste wetenschappelijke inzichten. Ten tijde van de knelpuntenanalyse ontbraken voor de thuiszorg zelfs infectiepreventierichtlijnen. Daarnaast gaven de respondenten aan dat organisatorische randvoorwaarden zoals middelen en materialen en een helder infectiepreventiebeleid niet in elke zorgsetting een vanzelfsprekendheid was, het ontbrak soms aan kennis en vaardigheden en spraken verpleegkundigen en verzorgden elkaar niet makkelijk aan.
De knelpuntenanalyse resulteerde in een reeks aanbevelingen:
- Het ontwikkelen van een toegankelijke richtlijn met basis infectiepreventiemaatregelen en het signaleren van zorginfecties, toepasbaar binnen alle zorgcontexten;
- Een helder infectiepreventiebeleid vanuit de organisatie, inclusief het beschikbaar maken van voldoende middelen en materialen, en verzorgen van structurele scholing;
- Het aanwenden van leiderschap, zowel informeel (rolmodellen) als formeel/hiërarchisch (ondersteuning/monitoring);
- Infectiepreventie benoemen tot teamverantwoordelijkheid, waaronder normsetting en elkaar aanspreken;
- Het betrekken van patiënten/cliënten, onder andere via voorlichting en instructie.