(Wijk)verpleegkundigen, verzorgenden, oncologieverpleegkundigen en verpleegkundig specialisten in de wijk komen regelmatig in aanraking met psychosociale problematiek bij mensen met kanker in de verschillende stadia van de ziekte. De zorgverleners hebben een rol bij de signalering, bieden en evalueren van ondersteunende zorg en het betrekken van andere zorgprofessionals bij deze klachten. Onder psychosociale problematiek verstaan we een onplezierige emotionele ervaring van psychologische (cognitief, gedragsmatig, emotioneel), sociale en/of spirituele aard (ook wel distress genoemd) die kan interfereren met het vermogen om effectief om te gaan met (de gevolgen van) kanker, de daarbij horende fysieke symptomen en de behandeling. Deze klachten kunnen variëren van normale gevoelens van kwetsbaarheid, verdriet en angst tot gevoelens van depressie, paniek, sociale isolatie en spirituele crisis die het functioneren verstoren en de ervaren kwaliteit van leven mogelijk verminderen (National Comprehensive Cancer Network guideline, www.nccn.org). Psychosociale zorg is een verzamelterm, het bestaat uit psychosociale ondersteuning en psychologische zorg. Psychosociale ondersteuning is vooral gericht op emotionele en praktische ondersteuning bij (relatief) eenvoudige problemen van psychische en sociale aard en/of vragen over zingeving of spiritualiteit. Psychologische zorg is vooral gericht op het diagnosticeren en behandelen van psychische klachten en stoornissen .
Externe ontwikkelingen zoals toegenomen behandelmodaliteiten en kortere opnameduur zorgen ervoor dat oncologische patiënten meer tijd thuis doorbrengen. In die periode ontvangen ze veelal zorg van (wijk)verpleegkundigen, verzorgenden, oncologieverpleegkundigen en verpleegkundig specialisten. Circa 30% van de mensen die leeft met of na kanker krijgt te maken met psychosociale problemen (Danish Cancer Society, 2010). Mensen met kanker ervaren vaak angstklachten, in de eerste twee jaar na diagnose ervaart bijna de helft van alle mensen met kanker angstklachten . Gemiddeld ervaart ongeveer een derde van de mensen met kanker enige tot veel belemmeringen in hun sociaal functioneren, zoals activiteiten in het sociale en familiaire leven. Vooral jonge mensen, mensen van middelbare leeftijd en mensen met meer bijkomende ziekten, lijken een verhoogd risico te hebben sociale belemmeringen te ervaren . Deze mensen hebben behoefte aan een vorm van ondersteunende zorg. Ondersteuning helpt hen om weer te kunnen participeren in de maatschappij, te re-integreren op de arbeidsmarkt en/of ernstiger psychische problematiek als depressies en angststoornissen te voorkomen. Ondersteuning helpt mensen met kanker en naasten ook als de ziekte niet meer te genezen is en wanneer mensen zich moeten voorbereiden op het naderende einde.
Veel aandacht gaat uit naar oncologische behandelingen, maar psychosociale zorg maakt hier niet altijd vanzelfsprekend onderdeel van uit.