In dit hoofdstuk wordt antwoord gegeven op de volgende uitgangsvraag: “Welke niet-medicamenteuze behandelinterventies (bekkenbodemspiertraining, blaastraining en advies over leefstijl) kunnen door verzorgenden of verpleegkundigen in de wijkverpleging worden uitgevoerd bij thuiswonende ouderen met UI?”

Er is medicatie beschikbaar om symptomen van UI te verminderen, maar deze hebben bijwerkingen en daarom gaat de voorkeur in de eerste plaats uit naar het proberen van niet-medicamenteuze interventies. Daaronder verstaan we alle adviezen en interventies die geen medicatie zijn, en als doel hebben de klachten van de incontinentie te verminderen of te verhelpen, zoals verbeteren van de toiletroutine, leefstijlveranderingen of fysiotherapie. Deze richtlijn gaat over wijkverpleging. Wijkverpleging is niet 24 uur per dag aanwezig bij de cliënt. Interventies die uitgaan van zorg op vaste tijden zijn daardoor niet mogelijk.

De tekst in de module is grotendeels gebaseerd op de tekst uit de oude richtlijn. Interventies die gebaseerd zijn op vaste tijden of veel contact met verpleegkundig personeel zijn niet overgenomen.

Deze module gaat niet over de beste interventie en beschrijft niet voor welk type cliënt welke interventie het meest geschikt is. Deze module geeft een overzicht van de aanbevolen nietmedicamenteuze interventies en geeft daarnaast handvatten hoe interventies goed ingezet kunnen worden, inclusief het evalueren van de werkzaamheid.

Toiletgang en toiletroutine

In deze module worden adviezen met betrekking tot de toiletgang of toiletroutine besproken. Het gaat dan bijvoorbeeld om tips om veilig en makkelijker naar het toilet te kunnen, maar ook over het attenderen van de cliënt om naar het toilet te gaan. Toiletgang na attenderen wordt ook wel ‘prompted voiding’ genoemd. Toiletgang na attenderen is gericht op het voorkomen van incontinentie-episodes. Adviezen met betrekking tot de toiletgang of -routine hebben niet tot doel de cliënt weer continent te maken, maar worden wel gegeven met de hoop dat de cliënt vaker en beter naar het toilet gaat waardoor de klachten verminderen.

Leefstijladviezen

Voor de behandeling van UI kunnen ook leefstijlinterventies worden toegepast. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het wijzigen van de hoeveelheid vochtinname, het verminderen van roken en het verminderen van cafeïne- en alcoholgebruik. Adviezen met betrekking tot de leefstijl hebben niet tot doel de cliënt weer continent te maken, maar een gezondere leefstijl kan de algehele gezondheid verbeteren en hopelijk incontinentieklachten verminderen.

Bekkenbodemspiertraining

Bekkenbodemspiertraining is een training die wordt begeleid door een geregistreerde bekkenfysiotherapeut. Deze training zorgt dat participanten getraind worden om:

• hun bekkenbodemspieren selectief samen te trekken om zodoende de sterkte en duur van de contractie van de spieren te vergroten;
• het uithoudingsvermogen van die spieren te vergroten;
• de reactiesnelheid van deze musculatuur te bevorderen;
• de coördinatie te bevorderen;
• de bekkenbodemmusculatuur te ontspannen